Onlangs stuurde iemand mij het lied Make me a channel of your peace. Met de vraag of we dit lied een keer met elkaar konden beluisteren in de gesprekskring. Natuurlijk, altijd mooi als iemand een muziekstuk inbrengt dat voor diegene van betekenis is. En in dit geval een toepasselijk lied. Make me a channel of your peace: alleen de titel al brengt je min of meer in beweging, want ligt in het streven naar vrede niet ook een opdracht besloten? Een weg tot vrede zijn, hoe mooi is dat. Het lied draagt een universele boodschap en is door verschillende artiesten opgenomen, onder wie de Ierse zangeres Sinéad O’Connor. Juist ‘haar’ Make me a channel of your peace was mij die dag toegestuurd.
 
Als íémand de vrede bezongen heeft, is het Sinéad O’Connor. Niet zoet en zacht, maar juist door de zere plekken van onvrede te benoemen. Mede gedreven door wat zij al op jonge leeftijd in het streng Rooms-Katholieke Ierland moest ondervinden, voelde zij misstanden haarscherp aan. De zangeres heeft haar boosheid en verontwaardiging om weten te zetten in indrukwekkende muziek. Soms door haar boodschap melodieus uit te schreeuwen, denk aan haar wereldhit Troy, maar even zo vaak met ontroerende tederheid, zoals in Scorn not his simplicity. Zij heeft haar kostbaarste instrument tot het uiterste ingezet: haar unieke stem.
 
Je stem laten horen … Daar is moed voor nodig. We zien het ook in deze tijd. En toch, als we de vrede willen bewaren, of opnieuw willen bewerkstelligen, zullen we ons ook uit moeten spreken, het beest bij de naam noemen en niet wegkijken. Opstaan tegen onrecht en een helpende hand uitsteken waar mensen in nood verkeren. In het licht van Pasen zien we in de nieuwtestamentische Bijbelverhalen hoe ook Jezus zich onomwonden bekommert om de mensen die niet worden gezien, de mensen die aan de rand van de samenleving staan. De mensen die als eerste sneuvelen zodra grootmachten hun bommen gaan werpen op wat zij voor zichzelf verachtelijk vinden, zoals nu in het Midden-Oosten. En ook nu gaat dat weer grotendeels ten koste van het leven van onschuldige burgers, onder wie vaders, moeders, kinderen.
 
Maar dan hoor ik Make me a channel of your peace, en ik denk aan onze gesprekskringen, waar we praten over geloven en spiritualiteit. Spiritualiteit is omvormen. Het liefdevolle oog doorziet de beeldvorming die ons wordt opgedrongen. Het liefdevolle oog kijkt verder, en zo kan de diepste verandering in ons gebeuren. Het kan ons omvormen. Je kunt een weg van vrede worden. Vrede naar binnen, vrede naar buiten: het een kan niet zonder het ander. Dat vraagt de gave van het werkelijk kunnen zien, werkelijk kunnen luisteren. Echt luisteren brengt onszelf in contact met wat ongezegd en onzegbaar is, maar zo sterk gevoeld wordt.
 
Deze woorden raken aan de Keltische mystiek, en het brengt mij naar Ierland.  Ik zie voor me hoe Michel en ik ooit eindeloos door het Ierse landschap reden. Muziek van Sinéad O’Connor klonk door de audioboxen. We reden over smalle wegen, uitgestrekt glooiende weidevelden, afgebakend met meterslange stenen muurtjes, met in de verte bergen als stenen bulten, hier en daar een kleurrijk dorp, met altijd wel een pub. Langs de kust zien we de golven van de oceaan stukslaan tegen een klif. Het landschap lijkt hier om de paar kilometer te veranderen. Een landschap vol herinnering. Het biedt steeds weer nieuwe vergezichten die niet alleen verbazen, maar ook de fantasie kunnen wekken. “Dit landschap heeft een wilde maar serene complexiteit en weerspiegelt het karakter van het Keltische bewustzijn.” Het is een citaat uit het boek Anam Cara – Zielsvriend – van John O’Donohue. “De Keltische geest voelt zich nooit aangetrokken tot de enkele lijn; zij vermijdt wijzen van zien en zijn die bevrediging zoeken in de zekerheid.”
 
Keltische spiritualiteit haalt haar diepste inspiratie uit de natuur. De natuur is nimmer rechtlijnig, maar altijd in beweging, een beweging waarin je je ook als mens kunt laten meevoeren met al je zintuigen. Zie bijvoorbeeld gevleugelde insecten als libellen. De libelle bevrijdt zichzelf uit de larf – een omvormingsproces bij uitstek. En ook wij mensen hebben dat vermogen; ook wij kunnen een andere gestalte aannemen, ook wij kunnen onze eigen schoonheid aan het licht brengen. Een mooie gedachte wellicht, onderweg naar Pasen. Niet als lentefeest met chocoladepaaseieren en vrolijke paastakken – laten we ‘het zuchten van de gekruisigde schepping’ blijven benoemen – maar als een breken met de dood en het omarmen van de goddelijke vonk in het mysterie dat leven is. Make me a channel of your peace.

– Richard van der Keur

Deze bijdrage is gepubliceerd in Samengaan nr. 1 2026, een uitgave van Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Tholen.    
 

“Ik hou niet van zekerheid”, zegt Elif Shafak, een Turkse schrijfster. Hoe vaak hoor je iemand dit zeggen? Zekerheid, daar gedijen wij doorgaans goed op. Daar waar getornd wordt aan onze vermeende zekerheden, ontstaat vaak onrust. En soms staan die vermeende zekerheden ook nog eens tegenover elkaar. De zekerheid van de een, is niet per se ook die van de ander.
 
Elif Shafak spreekt over zekerheid in de televisiedocumentaire Sign of the times. Daarin komen theologen, filosofen, wetenschappers en schrijvers aan het woord over het thema religie. Ook het begrip zekerheid wordt aangestipt. “Mensen die diepgelovig of juist overtuigd atheïst zijn, kunnen erg overtuigd van hun eigen waarheden zijn”, zegt Shafak. “Mensen die overtuigd atheïst zijn, willen het geloof uitbannen. Mensen die strenggelovig zijn, willen twijfel uitbannen. Maar ik denk dat wij als mens geloof en twijfel nodig hebben, tegelijkertijd. Geloof en twijfel moeten samen dansen.” Zij heeft zich altijd meer verwant gevoeld met eigenzinnige mystici die de randen opzoeken en dingen bevragen. “We zijn constante nomaden, we leren permanent, we zijn altijd in beweging.” Als nomade maak je een reis met een open einde.
 
Ik mag met deze stof aan de slag in de nieuwe opleiding die ik dit najaar ben begonnen aan de Academie voor Geesteswetenschappen in Utrecht. Voor mij een zeer interessante aanvulling op de opleiding Theologie, Levensbeschouwing en Geestelijke Begeleiding aan het OVP in Bilthoven. Opleidingen in vrijzinnig perspectief, dus opleidingen waarbij ruimte is voor een niet-zekerweten. Eerder ben je hier een nomade.
 
Zou iemand als Etty Hillesum deze benaming ook passen? Ik moet hieraan denken in de voorbereidingen van de eerstvolgende gespreksochtend. Zij was joods en 27 jaar jong toen zij haar eerste dagboek begon ten tijde van de Duitse bezetting. Literair begaafd, ontembaar en onverschrokken. In 1981 verscheen haar schrijven in boekvorm, Het verstoorde leven. Dagboek van Etty Hillesum. Een innerlijke reis die is doorweven van een intense spiritualiteit. Schrijven was voor haar een manier om orde te scheppen in haar gedachten en gevoelens, vaak bepaald door helse ontwikkelingen gedurende de bezetting. Wij zien hoe zij zich rechtstreeks tot God richt, op geheel eigen wijze, los van welke conventies ook.
 
“Ik aanvaard alles uit jouw handen, mijn God, zoals het komt”, schrijft zij. “Ik weet, dat het altijd goed is. Ik heb ervaren dat men, door al het zware te dragen, het verkeren kan in het goede.” Woorden van gewicht, want geschreven in de harde werkelijkheid waarin de enige zekerheid leek die van de brute wens van totale vernietiging van het joodse volk, waartoe ook zij behoorde. Etty Hillesum stierf dan ook op ca. 30 november 1943 in vernietigingskamp Auschwitz.
 
Zolang zij kon, heeft zij geschreven. Daarmee laat zij een schat aan teksten achter die ons ook nu nog kunnen inspireren. Teksten die ook voorbijkomen in onze huidige reeks Zielsplekken – gespreksochtenden – met als thema Vensters op het mysterie. Dit seizoen richten we ons op teksten van mystici door de eeuwen heen, heden en verleden. Mensen in hun eigen tijd van leven, in de werkelijkheid van toen, opgegroeid met conventies die wellicht de onze niet meer zijn, maar waartoe zij zich wel degelijk moesten zien te verhouden. Na Augustinus en Teresa van Avila komen we nu aan bij Etty Hillesum. Een vrouw die als een constante nomade telkens weer haar eigen gevoelens en gedachten bevroeg. Zij leerde permanent, geestelijk altijd in beweging.  “Velen, die heden ten dage verontwaardigd zijn over onrechtvaardigheden, zijn eigenlijk alleen verontwaardigd, omdat die onrechtvaardigheden hún gebeuren”, schrijft Etty Hillesum. “Het is dan ook geen echte verontwaardigheid die diep wortelt.”
 
Het is een benadering die bescheiden stemt. Een benadering waarmee je niet alleen de wereld bevraagt, maar ook je eigen waarheden, en daarmee je eigen zekerheden. Interessant is ook om telkens weer te ontdekken hoezeer een langgeleden geschreven tekst als deze vaak nog zo kan raken aan onze eigen geleefde werkelijkheid. Want zie, buitelen ook nu de geuite verontwaardigdheden niet dagelijks over elkaar heen. Daar wordt dan vervolgens even zo gretig verslag van gedaan via de (sociale) media, liefst realtime, wat dan elders weer nieuwe verontwaardiging oproept. Probeer te midden van zoveel verontwaardiging de oprechtheid nog maar eens te zien.
 
We kunnen altijd beginnen bij onszelf. Onszelf bevragen. Op het moment van het verschijnen van deze editie van Samengaan is het advent. Met de komst van het Lichtende Kind dient zich een nieuwe tijd aan, een tijd van vrede. Zekerheid over het moment van die nieuwe tijd is nooit gekomen. Maar in de schaduw van zekerheid ontwaart zich een open einde, een ruimte waarin wij zelf de vrede mogen zijn die wij onszelf en de ander toewensen. Zullen we er ook in het nieuwe jaar weer voor gaan? Ik zeg graag ja.

– Richard van der Keur

Deze bijdrage is gepubliceerd in Samengaan nr. 3  2025  van Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Tholen.       
 

‘Op een dag zal ik van mijn schrijftafel opstaan, en mij van de woorden verwijderen. Van jullie, en van ieder ding apart.’ Zo opent het gedicht De vlucht van Marin Sorescu. Zoals zoveel grote schrijvers liet ook deze Roemeense woordkunstenaar een heel oeuvre na aan romans, gedichten en toneelstukken. Verhalen waarin de werkelijkheid in de kracht van verbeelding wordt gegoten, want juist de verbeelding leert ons vanuit een ander perspectief naar het leven te kijken, en ook naar ons éígen verhaal. Want schrijver, dat zijn we in wezen allemaal. We schrijven allemaal ons eigen levensverhaal. Misschien niet op papier, maar wel in het hart en in de omgang met anderen om ons heen, met soms onvoorziene plotwendingen.
 
Zo was ik langgeleden in Australië. Ik was negentien jaar, had nog nooit gevlogen, er bestond nog geen internet, geen mobiele telefoon, laat staan google translate. De reis was één grote test in het uithouden met alles wat je vreemd is, inclusief alleen zijn. Te midden van zoveel onbekendheid was daar op een dag opeens die ontmoeting met iemand die ik nooit eerder gezien had, maar met wie ik wel in een mooi gesprek belandde. Een ontmoeting op de juiste golflengte, zeg maar: elkaar moeiteloos op zielsniveau kunnen verstaan. Precies op dat ogenblik viel mijn oog op een heel kleine steen, dat vlak bij mijn voeten op de grond lag. Groen glanzend, ogenschijnlijk gladgeslepen en bijna doorzichtig. Noem het een teken, op de juiste plek, op het juiste moment. Ik wist: dit steentje gaat mee naar huis. Ik heb het voor altijd bewaard.
 
Ik moest hieraan denken toen ik voor een van de gedachtenisdiensten die ik afgelopen weken voorging, het Bijbelverhaal las over de doortocht door de Jordaan, in het boek Jozua. Als de voeten van de priesters het water aanraken valt het stromende water stil, er wordt een bedding van zand zichtbaar, en deze bedding opent een weg. Het volk kan de oversteek maken naar het beloofde land, in het licht van het verbond met de Eeuwige. In eigentijdse woorden zou je kunnen zeggen: waar Gods licht is, is een weg. En dan kun je de oversteek maken van onrust en onzekerheid naar vaste grond – de Eeuwige gaat je voor. Er worden stenen verzameld, stenen die het volk voor altijd aan hun bevrijding zal doen denken.
 
Waarschijnlijk herkennen wij dergelijke momenten ook in ons eigen leven. Juist als alle wateren je levenspad lijken te doen overstromen, voel je daar vroeg of laat weer iets van een zandbedding waarop je verder kunt. Wateren van verdriet en gemis maken weer ruimte. Even zie je een lichte glinstering van tekens van herwonnen hoop en vertrouwen. Al moeten we soms eerst ergens doorheen. Tastbare tekens, gebeiteld in je diepste innerlijk. Tekenen die ons herinneren aan onze eigen tocht, ons eigen levenspad, met ontmoetingen die ons vooruithelpen, armen die ons dragen, liefdevolle woorden die ons toevallen. 
 
‘Ook de zon zal achterblijven. Met de sterren en het ganse heelal’, zo klinken de laatste regels van het gedicht De vlucht. Inderdaad, ooit zal de zon ook voor ons achterblijven met de sterren en het ganse heelal. Juist dát visioen, dat weten, doet ons leven. Ook dit jaar zijn mensen ons voorgegaan. Maar als echte liefde de verbinding is tussen de plekken waar het Mysterie dat we God mogen noemen in jou en in de ander woont, gaat ook in afwezigheid van de ander die liefde niet voorbij. In onze vrijzinnige kerken is het in de maand november de gewoonte om de overledenen uit de geloofsgemeenschap bij name, hardop uitgesproken, te gedenken. Mensen met wie wij ons op enige wijze betrokken wisten. Maar ik vermoed dat in vele harten meerdere namen luid en duidelijk zullen blijven klinken. In het gedeelde licht van het herdenken, maar zeker ook daarbuiten, op andere dagen en op andere plekken. 
 
Laten de herinneringen aan hen die ons zijn voorgegaan tekens zijn voor ons leven – toen, nu en voor altijd. Samengevouwen in die ene naam. Zo gaan we nu op weg naar advent, tijd van verwachting. In eeuwigheid verbonden.

Deze bijdrage is gepubliceerd in Vrije Ruimte nr. 15 2025, 
een uitgave van Vrijzinnig Westland, een samenwerkingsverband met  VVP Maasdijk en VVP Honselersdijk, Hervormde Wijkgemeente Oude Kerk Naaldwijk en Vrijzinnig Protestantse Wijkgemeente Uniekerk 's Gravenzande.
 
 

Onlangs zette ik Radio West aan, op weg naar het Westland. Het ging over de Nederlandse kampioenschappen Tegelwippen. Enthousiast vertelden bewoners uit de regio over hun strijd voor vergroening. Daar waar straten groen zijn, leven mensen doorgaans meer in harmonie met de omgeving. Echter, tegels winnen steeds meer terrein. Ons land verhardt niet alleen figuurlijk maar ook letterlijk. Tot en met 31 oktober gaan gemeenten in heel Nederland de strijd met elkaar aan: wie wipt de meeste tegels? Een kampioenschap zonder rivaliteit maar met één gemeenschappelijk doel: natuur weer de ruimte geven. Den Haag staat op dit moment aan kop met 90.603 gewipte tegels, en dus met een evenredige hoeveelheid nieuw geplant groen. In het Westland staat de teller nu op 62.774, dus 568,37 gewipte tegels per duizend inwoners. De stand van mijn eigen woonstad Rotterdam is, zacht uitgedrukt, niet voorpagina-waardig.
 
Het was de dag van onze bijzondere traditie: de jaarlijkse tuindienst in Maasdijk. Het Blazersensemble Westland Brass uit Hoek van Holland verzorgde ook dit jaar weer de muziek – en hoe. Op de harmonieuze blazersklanken krijgen de liederen vleugels, en gezeten onder de bomen is de groenende kracht van de tuin niet alleen voelbaar maar ook eetbaar: verse kersen! Het thema was Tuin en bezinning. Die twee kunnen hand in hand gaan. 
 
Daarvoor reizen we af naar die befaamde tuin uit de Bijbel, de hof van Eden, zoals beschreven in Genesis 2. In dit hoofdstuk bezingt de verteller de schepping met kleur en hartstocht. Scheppen in de zin van majesteitelijk maken, niet gebonden aan tijd. Dan zien we een droge steppe, water welt op uit de aarde, een rivier bevloeit de aardbodem. De rivier vertakt zich in maar liefst vier grote stromen. Een hemels geschenk, want hun levenswater maakt de aarde vruchtbaar, en daarmee tot een hof. Een tuin waar alles groeit en bloeit en in vrede met elkaar samenleeft, in Gods goedheid met elkaar verbonden.
 
En wat is in dit alles de plek van de mens? Geschapen naar het evenbeeld van God, lezen we. Mens-van-God, levend op zijn adem, zijn Geest. Op die adem mag de mens de aarde dienen en behoeden. Vóór God, niet áls God. In het behoeden en bevorderen van de schepping ligt het leven, niet in het verpatsen daarvan. En daar wringt het, dat zien we dagelijks in het nieuws.
 
In de Hof van Eden stelt de Schepper alles tot onze beschikking. Een lusthof dus, om te genieten van een overvloed aan natuurlijke schoonheid. We plukken er de voedzame vruchten van. Kies maar uit, bomen genoeg. Maar … niet die ene boom. Die boom van de beleving van goed en kwaad. ‘Goed’ in de bijbelse zin van wat het samenleven bevordert, ‘kwaad’ in de zin van wat het samenleven belemmert. Deze boom herinnert ons aan onze grenzen. Overschrijden wij die grenzen, dan gaat het mis. Dat is wat het Bijbelverhaal ons leert. Niet als een historisch gegeven, maar als een dagelijkse realiteit. De mens door overmoed gedreven, zichzelf, elkaar en de wereld niet altijd tot zegen.
 
En toch. Ook in het gebroken licht van een onheilspellende werkelijkheid is een vlaag van de Hof van Eden dichterbij dan we soms durven geloven. Nog altijd mogen wij het verhaal van de schepping – het majesteitelijk maken, het goede dat leven wekt – handen en voeten geven, en een hart, als mens-van-God. ‘O ja, zo was het, laat ik vandaag opnieuw beginnen.’ Dan wippen we tegels, maken weer zacht wat is verhard, en horen we het ruisen van de bomen klinken als een blazersensemble dat ons weer vleugels geeft.

– Richard van der Keur

Deze bijdrage is gepubliceerd in Vrije Ruimte nr. 9 2025, 
een uitgave van Vrijzinnig Westland, een samenwerkingsverband met  VVP Maasdijk en VVP Honselersdijk, Hervormde Wijkgemeente Oude Kerk Naaldwijk en Vrijzinnig Protestantse Wijkgemeente Uniekerk 's Gravenzande.
 

‘Een straaljager scheurt
de stilte aan flarden. Twee
duiven stijgen op.’
 
Een kort gedicht heeft soms grote zeggingskracht, zoals deze van Hein Stufkens. Op 4 mei herdenken wij de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. En misschien wel meer dan dat, want de roep om het herdenken breder te trekken dan wat zich binnen onze Nederlandse grenzen heeft afgespeeld tussen 1940 en 1945 wordt steeds luider. Oorlog trekt zich niets aan van tijd en grenzen, het is goed ons daarvan bewust te blijven. Daarin ligt de waarde van het herdenken, en gelukkig vinden er ook in het Westland op verschillende plekken herdenkingsbijeenkomsten plaats. De driekleur hangt die dag halfstok en zonder wimpel.
 
Het is goed om met regelmaat een moment stil te staan bij bijzondere gebeurtenissen in onze geschiedenis. Gebeurtenissen die onze samenleving op zeker moment hebben opengebroken en die we beter maar niet uit het oog moeten verliezen. Vrede is nimmer vanzelfsprekend, het is goed ons om ons daar telkens opnieuw bewust van te zijn. Want vrede is hard werken, met hoofd en hart, en met elkaar. Voor je het weet hol je achter de feiten aan en vliegen straaljagers de ‘stilte’ aan flarden. Letterlijk en figuurlijk.
 
In het licht van het afgelopen paasfeest mogen we vanuit de achtergelaten leegte opstaan in herwonnen vertrouwen. Dan spreekt de Eeuwige in je schoonste handelen, door handen die zich vouwen en ontvouwen en je tot handreikingen doen bewegen. Een mensenleven als lofzang op de goede vrede van de Eeuwige. In de Bijbel vinden we een goddelijk visioen van wat die vrede betaamt, zoals in de woorden van de profeet Jesaja: ‘Hij zal rechtspreken tussen machtige volken, over grote en verre naties een oordeel vellen. Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers en hun speren tot snoeimessen.’
 
Als kind heb ik geregeld met een hooivork in de hand gelopen, en ik zag hoe boeren het land bewerkten met hun ploegijzers. Landbouwgereedschap dat mensen in de oudheid, toen veiligheid veel meer je eigen verantwoordelijkheid was, ook konden gebruiken om zichzelf en anderen te verdedigen tegen kwade indringers. In de profetische visioenen zien we de omkering hiervan. Vertaald naar onze tijd wordt de oorlogsindustrie dan weer omgezet in vreedzame, op voedselgerichte activiteiten. We moeten ons voorbereiden op oorlog, horen we nu zeggen in Den Haag en op het internationale defensietoneel. Maar laten we bij iedere herdenking vooral ook vasthouden aan de ons vertrouwde maar niet altijd even eenvoudige profetische omkering, dus: Laten we ons voorbereiden op vrede. Want daar waar vrede heerst, leert ook de Bijbel ons, is ‘heelheid’. Het leven is goed, gezond en veilig. Mensen leven er in harmonie met zichzelf, met elkaar en met God.
 
Laten we elkaar blijven toezingen: Vrede voor jou. Lied 421 uit het Liedboek. Eenvoudige woorden, eenvoudige melodie. Ik zing het lied steeds vaker met de gemeente na de zegenbede tot slot van de viering. Want waar wij de ander vrede gunnen, is een eerste stap naar vrede, of het behoud ervan, gezet. En gaan we terug naar onze eigen gedeelde geschiedenis: na 4 mei komt 5 mei. Dan vieren we de bevrijding. Oorlog heeft niet het laatste woord: tegenover de vlag van wanhoop wappert de vlag van hoop. Waar één straaljager de stilte aan flarden vliegt, stijgen twee duiven op.
 
 - Richard van der Keur
 
Deze bijdrage is gepubliceerd in Vrije Ruimte nr. 6 2025, 
een uitgave van Vrijzinnig Westland, een samenwerkingsverband met  VVP Maasdijk en VVP Honselersdijk, Hervormde Wijkgemeente Oude Kerk Naaldwijk en Vrijzinnig Protestantse Wijkgemeente Uniekerk 's Gravenzande.

Raakt religie weer in de mode? “Er hangt iets in de lucht, je ziet het in de kunsten”, las ik in dagblad Trouw. “De grenzen van de geest worden afgetast en dan komt religie weer in beeld.” Iets van dit vermoeden viel ook mij toe toen ik afgelopen december in Museum de Fundatie in Zwolle de tentoonstelling Spiritualiteit zag. Later struinde ik opnieuw door de kunsten van spiritualiteit, nu door de gangen van het Kröller-Müller Museum in Otterlo, in Park de Hoge Veluwe. Naast de vaste collectie met veel Vincent van Gogh zagen we er de tijdelijke tentoonstelling Zoeken naar zingeving.
 
Bij het betreden van de eerste zaal zag ik een schilderij met een stilleven van citroenen op een tafel, en een fles. Op de wand achter het schilderij stond een citaat van Helene Kröller Müller (Essen, 1869- Otterlo, 1939) afgebeeld: “Als je je eens zult kunnen verplaatsen in het gemoed van iemand, die zóó citroenen heeft kunnen zien en ons vertolken, dan zal je van kunst genieten omdat je er uit voelt, dat er ten spijt van alles iets in de wereld is, waar wij telkens weer naar zoeken en telkens weer ontzag voor moeten hebben.”
 
Zoeken naar zingeving, zoals het in het Kröller-Müller heet, is van alle tijden. Dat zien we niet alleen in de verschillende religies, maar ook in de filosofie, de literatuur, de poëzie, en dus ook in de schilderkunst. Door de eeuwen heen hebben vele kunstschilders met hun penseel en kleurenpallet de diepere dimensie van ons alledaagse leven op doek proberen te vangen. Dat ‘iets’ in de wereld waar wij telkens naar zoeken en ontzag voor moeten hebben …
 
In diezelfde dagen, omgeven door zinderend vogelgezag in de uitgestrekte bossen aldaar, sloeg ik ter voorbereiding op een volgende gespreksochtend, of Zielsplek, een nieuw boek open van de Australische singer-songwriter Nick Cave, Geloof, hoop en ravage, dat hij samen met journalist Seán O’Hagan heeft gemaakt. Hierin vertelt de markante Cave onder meer openhartig over zijn ontdekkingstocht naar religie, en spreekt zelfs over het ‘nut van geloof’. Cave verloor een aantal jaren terug zijn zoon door een tragisch ongeval, en ontdekte in dit donkerste dal van zijn leven het genoegen van zondagmorgen in de kerk zitten. “We worden geacht ons vertrouwen te stellen in de rationele wereld, maar als de logica in die wereld ver te zoeken is, dan kan je behoefte aan een grotere betekenis het zomaar winnen van je ratio”, vertelt hij. “En dan kan plotseling blijken dat je ratio het minst interessante, meest voorspelbare en minst bevredigende aspect van jezelf is. Dat is in ieder geval mijn ervaring.”
 
Met Caves openhartigheid over zijn persoonlijke religieuze ervaringen in het achterhoofd, stond ik nu te midden van al die aan zingeving gerelateerde beeldende kunst. Niet verwonderlijk, al die huidige aandacht voor begrippen als zingeving en religie, want iedere tijd en iedere samenleving kent een geestelijke dimensie, lezen we ook in Zin in de samenleving. Nieuwe plekken van betekenis, verzet en perspectief, een nieuwe uitgave van Vrijzinnigen Nederland. In die geestelijke dimensie liggen, om met socioloog en filosoof Gabriël van den Brink te spreken, waarden verborgen, zingevingsvragen en angsten die spelen. De miskenning van de geestelijke dimensie en de onderschatting van ons eigen vermogen tot handelen, zegt hij, leiden tot frustratie, moedeloosheid en onbehagen. “De gangbare opvatting is dat mensen individueel zijn ingesteld, gericht op materiële belangen, rationeel zijn en er constant op uit zijn om te concurreren met elkaar.” En juist dit mechanische mensbeeld is wat bij het vormgeven van onze samenleving wordt gehanteerd: doelmatig, rationeel, vaak grootschalig, volgens regels en bureaucratisch. 
 
Al kun je er misschien niet altijd de woorden voor vinden, toch voel je welhaast als vanzelf aan, al struinend langs al die kunstwerken in het licht van religie, spiritualiteit en zingeving, dat we die eerdergenoemde geestelijke dimensie beter maar niet uit het oog moeten verliezen. Er bestaat immers ook nog wat we noemen een personalistisch mensbeeld, oftewel: een inclusief mensbeeld. Vanuit het of-of-denken (mechanisch) komen we dan via denken vanuit eenheid en verbinding (organistisch) bij het en-en-denken. Rechtlijnigheid versus de veelzijdige werkelijkheid.
 
“Mijn rationele werkelijkheid blaast minder hoog van de toren deze dagen en is minder zeker van zijn zaak”, zegt Nick Cave in zijn boek. “Ik geloof dat onze eigen positieve daden, onze kleine daden van liefde, door de wereld weerklinken op manieren die zich aan ons zicht onttrekken. Wat ik wil zeggen is: we betékenen iets. Onze daden betékenen iets. We zijn van waarde.”
 
 – Richard van der Keur   

Deze bijdrage is gepubliceerd in Samengaan nr. 1  2025  van Vrijzinnige Geloofsgemeenschap Tholen.